No. 49 of 2025
Peraturan Pemerintah (PP) Nomor 49 Tahun 2025 tentang Perubahan Kedua Atas Peraturan Pemerintah Nomor 36 Tahun 2021 tentang Pengupahan
Peraturan Pemerintah (PP) Nomor 49 Tahun 2025 tentang Perubahan Kedua Atas Peraturan Pemerintah Nomor 36 Tahun 2021 tentang Pengupahan
© 2026 KBLI.CO.ID. All rights reserved.
Plain-English summary of the regulation's substance and how it affects PT PMA operations.
This regulation, Government Regulation No. 49 of 2025, amends Government Regulation No. 36 of 2021 concerning wages in Indonesia. It aims to ensure fair wages for workers while promoting a harmonious industrial relationship and addressing economic conditions. The regulation emphasizes the importance of a minimum wage that meets the basic living standards of workers and their families, as well as the need for adjustments based on economic indicators.
This regulation impacts employers, employees (workers/laborers), and wage councils at various levels (national, provincial, and regency/city). It applies across all sectors of the economy, particularly those with varying productivity levels and labor conditions.
- Article 4 mandates the central government to establish wage policies that ensure decent living standards for workers (Pasal 4 ayat (1)). - Article 5 outlines the components of wage policies, including minimum wage, sectoral wages, and wage structures (Pasal 5 ayat (1)). - Article 21 requires businesses to implement wage structures that consider their capacity and productivity (Pasal 21 ayat (1)). - Article 25 specifies that minimum wages must be determined based on provincial and sectoral conditions (Pasal 25 ayat (1)). - Article 26 details the process for adjusting minimum wages annually based on economic indicators (Pasal 26 ayat (1)). - Article 49 states that unpaid wages must be prioritized in bankruptcy proceedings (Pasal 49 ayat (1)). - Article 71 outlines the responsibilities of wage councils in advising the government on wage policies (Pasal 71 ayat (1)).
- "Upah minimum" (minimum wage) refers to the lowest wage that employers are legally required to pay workers. - "Dewan pengupahan" (wage council) is a body that advises on wage policies at various levels of government.
This regulation is effective from January 1, 2026, and it replaces and amends provisions in Government Regulation No. 36 of 2021. It also aligns with the Constitutional Court's decision No. 168/PUU-XXI/2023 regarding wage policies.
This regulation interacts with various laws and regulations, including the Labor Law (Undang-Undang No. 13 Tahun 2003) and other wage-related regulations, ensuring a comprehensive framework for wage determination and labor rights.
The articles and operational points most commonly referenced in practice.
Pasal 4 mandates the central government to establish wage policies that ensure decent living standards for workers and their families.
Pasal 5 outlines that wage policies must include minimum wage, sectoral wages, and wage structures to ensure fairness.
Pasal 21 requires businesses to implement wage structures that consider their capacity and productivity, ensuring fair compensation.
Pasal 25 specifies that minimum wages must be determined based on provincial and sectoral economic conditions.
Pasal 26 details the process for adjusting minimum wages annually based on economic indicators such as inflation and economic growth.
Full text extracted from the official PDF (42K chars). For legal disputes, cite the official JDIH BPK source linked below.
]
S
A
L
I
N
A
N
M
e
n
i
m
b a
n
g
M
e
n
gi
n
g
a
t
S K No 2 672 5 3 A
P
R
E
S
I
D
E
N
R
E
P
UB
L
I
K
I
N
D
O
N
E
S
I
A
P
E
RA
T
U
RA
N
P
E
M
E
R
I
N
T
A
H
R
E
P
U
B
LI
K
I
N
D
O
N
E
S
I
A
N
O
M
O
R
4
9
T
A
H
U
N 2
0
2
5
T
E
N
T
A
N
G
P
E
R
U
B
A
H
AN
K
E
DU
A
A
T
A
S
P
E
RA
T
U
RA
N P
E
M
E
R
I
N
T
A
H
N
O
M
O
R
3
6
T
A
H
U
N
2
0
2
1
T
E
N
T
A
N
G
P
E
N
G
U
P
A
H
AN
D
E
N
G
AN RA
HM
A
T
T
U
H
A
N
Y
A
N
G
M
A
H
A
E
S
A
P
R
ES
I
D
E
N
R
E
P
U
B
LI
K
I
N
DO
N
E
S
I
A
,
a
.
b
a
h
w
a
u
n
t
u k
m
e
n
j
a
g
a
d
a
y
a
b
e l
i
P
e
k
e rj
a
/
B
u
ru
h
gu
n a
p
e
n
g
hi
d
u
p
a
n
y
a
n
g
l
a
y
a
k
,
m e
n
j
a
g
a
k e
l
a
n
g
s
u
n
g
a
n
u
s ah
a
,
d
a
n
s
t
a
b
i
l
i
t
a
s
e
k
o
n
o
m
i
n
as
i
o
n
a
l
, se
r
t
a
m e
m p
e
r
t
i
m b
a
n
g
k
a
n
Pu
t
u
s
a
n
M
a
h
k
a
m
a
h
K
o
n
s
t
i
t
u s
i
N
o
m
o
r
1
6
8
/
P
U
U
-
XX
I
/
2
0
2
3
,
p
e
r
l
u
d
i
l
a
k
uk a
n
p
e
ru
b
a
h
a
n
t
e
r
h
a
d
a
p
P
e
r
a
t
u
r
an
P
e
me ri
n
t
a
h
N
o
m
o
r
3
6
T
ah
u
n
2
0
21
t
e
n
t
a
n
g
P
e
n
gup
a
h
a
n
s
e b
a
g
a
i
m
ana
t
e
l
a
h
d
i
u
b
ah
d
e
n
g
a
n
P e
r
a
tu r
a
n
P
e
m
e
r
i
n
t
a
h
N
o
m
o
r
51 T
ah
u
n
2
0
2
3
t
e
n
t
a
n
g
P
e
ru
b
aha
n a
t
as
P
e
r a
t
u
r
an
P
e
m e
r
i
n
t
a
h
N
o
m
o
r
3
6
T
a
h
u
n
2
0
2 1
t
e
n
t
a
n
g
P
e
n
gu
p
a
h
a
n
;
b
.
b
a
h
w
a
b
e
r
d
a
s
a
r
k
a
n
p
e
r
t
i
m
b
a
n
g
an
se
b a
g
a
i
m
a
n
a
d
i
m
a
k
su
d d
a
l
a
m h
uru
f a
,
p e
rl
u
m
e
n
e
t
apk
an
P
e
r
a
t
u
r
an
P
e
m
e
r
i
n
t
a
h t
e
n
t
an
g P
e
ru
bah
a
n
K
e
d
u a
a
t
a
s
P e
r
a
tu r
a
n
P
e
m
e
r
i
n
t
a
h
N
o
m
o
r
3
6
T
ah
u
n
2
0
2
1 t
e
n
t
a
n
g
P e
n
gu
p
ah
a
n
;
1.
P
as
a
l
5
a y
a
t
(
2
)
U
n
dan
g
-
U
nd
a
n
g
D
a
sar
N
e g
a
r a
R e
p u
b
li
k
I
n d
o
n
e
s
i
a
T
ahun
1
9
45
;
2
.
U
n d
a
n
g
-
U
n d
an
g
N
o
m
o
r
1
3
T
a
h
u
n
2
0 0
3 t
e
n
t
an
g
K
e
t
e
n a
g
ak
e
r
j
a
a
n
(
L
e
m
ba
r a
n
N
e g
a
r a
R
e
p
u
b
li
k
I
n
d
o
n
e
s
i
a
T
a
h
un
2
0 0
3
N
o m
o
r
3
9
,
T
a
mb
a
h
a
n
L
e
m b
ar a
n
N
e g
ar a
R e
p
u
bl
i
k
I
n d
o
n
e
s
i
a
N
o m
o
r
4
27
9
)
se b
a
g
a
i
m
a
n
a t
e l
a
h
be
b
e
r
a
p
a
k
a
l
i d
i
u b
a
h t e
r
a
kh
i
r
d
e n
g
a
n
U
n
d
an
g
- U
n
d
a
n
g
N
o m
o
r
6
T
ah
un
2
0
2
3 t
e
n
t
a
ng
P
e
n
e
ta
p
a
n
P
e
r atu r an
P e
m
e
r
i
n
t
a
h
Pe
n
gg
an
t
i U
n
d
a
ng
- U
n d
a
n
g
N
o
m
o
r
2
T
a
h
u
n
2
0 2 2 t e
n
t
an
g
C
i
p
t
a
K
e
r
j
a
M
e n
j
a
d
i
U
n
d
an
g
- U
nd an
g
(
Le m b
aran
N
e g a
r
a
R
e
pu b
li
k
I
n do n e
s
i
a
T
ah u n
2
0
2 3
N
o m
o
r
4 1
,
T
am b a
h
a
n
Le
mb
ar
an
N
e ga ra
R
e
p
u
b l
i
k
I
n do n e s
i
a
N
o
m
o
r
6
8 56
)
;
3 . P e
ra t
u r an
.
. .
-- 1 of 22 --
Menetap kan
SK No 2 6 72 5 4 A
P RES I D EN
REPLB L I K I ND O N ES I A
3 . Perat ur an P em eri nta h N om or 36 Tah u n 202 1 t en tang
Pen gu pahan ( Le m b aran N eg ar a R ep u bli k In don esi a
T ahun 2 021 N om o r 46, Tam b ahan L em baran N egara
R epubli k I ndonesi a N om or 664 8) s eb ag aim an a t el ah
di u b ah dengan Perat u r an P em er intah N om o r 51
Tahun 20 23 t en tang Peru b ahan ata s Perat u r an
P em eri ntah N om or 3 6 Tah u n 2 0 2 1 t en tan g Pen gu p ah an
( Lem bar an N egara R ep u bli k In don esi a Tah u n 20 2 3
N om or 146 , Tam b ah an Le m b aran N eg ar a R ep u b l i k
In do n esi a N om o r 6899 ) ;
M E MUT U S KA N:
PERAT URAN P EM E RI N TAH T E NT AN G P E RU B AH AN K E DUA
ATAS P E RA TURAN PEME RI N T AH NO M OR 36 TAH UN 20 2 1
T E NTAN G P E NGU P AH AN.
Pasal l
Beberap a k eten tuan dal am Per aturan Pem erintah Nom o r 3 6
Tahun 2 021 t en ta n g Pen gup ah an ( Le m baran N eg ar a Repub li k
In donesi a T ahu n 20 2 1 N om o r 4 6 , T am bahan L em b ar an N egara
Repub li k In donesi a N om o r 664 8 ) sebag ai m an a t el ah di u bah
den gan P erat u r an Pem eri n tah N om o r 51 Tahu n 20 2 3 t en tan g
Peru bah an at as P erat ur an Pem erintah N om o r 36 Tahun 20 21
t en tan g Pen gu pah an ( Lem b ar an N egar a Repu bl i k In donesi a
T ahun 2 02 3 N om or 14 6, T am b ahan L em b aran N eg ara
R epubli k Indo nesi a Nom o r 689 9 ), d i u b ah s eb ag ai beri ku t:
1. Pen jel asan ay at ( 1 ) Pasal 2 di ub ah s eb ag ai m ana
t ercan tum dal am penjel asan.
2 . Di an tara ay at (1 ) dan ayat ( 2) Pasal 4 di si si pk an
1 ( satu) ay at, yakn i ayat (l a) seh i n gg a P asal 4 b erb uny i
s ebag ai ber i ku t:
Pasal 4
(1) Pem erintah Pu sat m enetap k an k eb i jak an
pen gu pah an seb ag ai sal ah sat u upaya m ewu jud kan
h ak P ek erja/ B uru h atas pen ghi dup an yang lay ak
b ag i k em an u si aan.
( l a) Dal am m en etapkan keb i jak an pen gu p ah an
seb ag ai m an a di m ak sud pada ay at ( 1), Pem eri ntah
Pu sat m el i batk an pem eri n tah daerah dan dew an
pen gupahan.
( 2) Kebi jak an pen gu p ah an seb agai m an a di m aksud pad a
ayat ( 1) m eru pak an pro gram strat egis nasi onal .
( 3 ) Pem eri n tah . ..
-- 2 of 22 --
S K N o 2 672 55 A
PRE SIDEN
RE PL B L I K IND O NESI A
(3 ) P e me rint a h d ae ra h d a l am me l aksa nak an k e b ijak a n
p en gup ah an w a j ib b erpe do m an p a d a ke bijakan
P e me ri n t ah Pusat.
3. Ke t e n t ua n a y a t ( 2 ) h uruf b P a s al 5 d iub ah se h i ng g a
b e rb un y i s eb ag ai b e ri ku t :
P a s al 5
(1) Ke bijak a n p en gupah an d it e t a p k a n s ebag ai s al ah sa tu
u pa y a m e wu ju dk a n hak P eke rja / B uruh a t a s
p e n g h idupan y a n g lay ak b agi kema n us iaan .
(2 ) K e bija ka n p e ngu paha n seba g a i man a d im ak s ud p a d a
a y a t ( 1) meli put i :
a . U p ah mini m u m ;
b . st ru k tu r d an sk a l a Upah y an g p rop o rs ion a l ;
c . U pa h kerj a le m bur;
d . U pa h ti dak masuk k e rj a d a n / a tau ti dak
m e laku ka n p e ke rj a a n k are na alasa n t e rte n t u ;
e . b en t u k d a n ca ra p em ba y a ra n Upah ;
f. hal - hal y ang d apat d iperh it un g k a n d e ng an
U pa h ;d an
g . Upah se b a g a i d a sar p eng hi tun g a n ata u
p em bay aran hak d an k e w a ji ba n l ain n y a .
4 . P e n j elasan a y a t (1) P a sal 6 d iub ah s ebag a i m a n a
t e rc a n t u m d al am p en jelasan .
5 . Ke t e nt u a n ay a t (1) P a s al 21 d iubah s e hin gg a b erbun yi
sebag ai b eri k u t :
P a sa l 21
(1 ) P e n gusaha wa jib me nyu sun d an men era pkan
s t ruk tu r d an sk a l a U p ah d i P e rus a h a a n d e ng an
me m perha tika n ke m am pua n Perusa ha a n d a n
p roduktiv i t a s, se rta g olo n g a n , jaba tan , mas a k e rja ,
p end idik a n, d a n k om pe t e nsi.
( 2 ) Stru k tur d a n skal a Up ah s e b a g a i m an a d i m ak sud
p a d a a y at ( 1) w aj ib d ibe rit a huk an ke p ada seluruh
P e k erj a/Buruh se cara p eroran g a n .
(3 ) S t ru kt u r d an s k a la U p ah y an g d ib e ri t ah uk a n
sek urang- ku ra n gny a st ruktu r d an s kal a Up ah p ada
go lo ng a n ja b a ta n se suai d e n g a n jaba tan
P e k e rj a / B u ruh y a ng b ersan g k u t an .
6. Ke t e nt u an . ..
-- 3 of 22 --
S K N o 2 67 256 A
P RES IDEN
R E PL E LI K INDONES I A
6 . K eten t u a n ay at ( 1 ) d an ay a t ( 3) P as al 2 5 d iubah s e h in gga
b e r bu n y i s e b ag a i be ri ku t:
P as al25
( 1 ) U p ah mi n i m u m terdi r i atas:
a. U p ah mi n imu m pr ov i n s i;
b . U p a h mi n i mum ka bu pat en /k o ta de ngan s yar a t
ter t en t u ;
c. U pa h mi n i mu m s e k t o r al pro v i n si; dan
d. U p a h mi n i mu m s e k t o r al ka bupat en / k o ta
d e n gan s ya r a t t er t en tu .
( 2) U p a h min imu m s eb ag a i mana dimaks u d pa da a yat ( 1)
di t et apk an be rda sar ka n ko n d is i ek o n o m i d a n
ke t en a g aker j aa n.
( 3) P en e t a pan U p ah mi n i mu m dil aku k a n ba gi :
a. prov i n si ata u kabupa t en / k o ta y a n g me m ili ki
U p ah mi n imu m;
b. ka bu pat en /k o ta yang be l u m me m il iki U pah
mmn 1 mu m;
c. prov in si atau kabupat e n / k o t a ya n g me m ili k i
U p ah mi n imum se k t o r al ;
d. p ro v in si at au kabupa ten / k o ta y an g be lu m
me m iliki U p ah mi n i m u m s e k t o ra l; d an
e . p rov i n s i at a u ka bu pat e n /k o ta ha si l pe me k a r an .
( 4) D ih apu s .
( 5) D ih apu s .
7 . K e ten tu a n ay at ( 3), ayat ( 6), da n ay a t ( 7) P a sal 2 6 diu bah
s e h i n gg a be rbu n yi s e bag a i b e r iku t:
P as al2 6
( 1 ) P r o v i ns i a tau ka bu p a t en / k o t a yang me m ili ki U p a h
mi n imu m s e b ag aim a na d ima ksu d da l am P a s al 25
ay a t ( 3) hu ruf a mela ku k an pe n yes u ai an nil ai U p ah
mi n imu m s e ti a p t a hun .
( 2) P en yesu ai a n nil ai U pah mi n i m u m s e b a gaim ana
di maksu d p ada ay at ( 1 ) dih itun g meng gu n akan
fo rmu l a pe n ghit u n gan U p a h mi n imu m d en ga n
me m pe rtimb angkan v a r i a be l p e r t u mbuh an ek o n om i ,
in fla s i , da n in de k s te rt e n tu .
( 3) In d e k s ...
-- 4 of 22 --
SK No 2 6725 7 A
PRE S ID EN
REP U BL I K IN D ON E S I A
(3) I ndeks te r t entu sebagaim ana dim aksud pa da ayat (2)
yang di s i mbol ka n a m erupaka n vari abel ya ng
m ewa ki l i kontribusi t enaga ke r ja ter hadap
pe r tum buha n ekonom i pr ovi ns i a t au
ka bupaten/kot a de ngan me m pe r hat i kan
kepe nt i nga n Peru s a haa n dan Peker ja/Buruh ser t a
pr ins i p pr opor s i ona li t a s unt uk m e me nuhi
kebut uha n hi dup layak ba gi Peker ja /Buru h.
( 4) For mul a penghi t unga n Upah mi ni m um se ba ga i m ana
dimaks ud pada a ya t (2) se baga i ber i kut :
U M «1 = UM « + N i l ai Penye s uai an U M@1
( 5) N il ai pe nyesuai a n Upah mi ni m um dal am fo rmul a
pe nghi t unga n Upah mi ni mum seba gai m ana
di ma ksud pa da a yat (4) dihi t ung sebagai be ri kut:
N il ai Penye s uai an U M. n = {Inflasi + (P E x a )} x U M(
(6) S i m bol a se bagaim ana di m aks ud pa da a ya t ( 5)
m erupaka n var i abel yang be r a da dal am rent a ng
ni l a i 0,50 (nol kom a lim a nol) sampai de ngan
0,90 (nol kom a sembil an nol ) .
( 7) Si m bol a se bagaim ana di m aksud pada a ya t (6)
dit e ntukan nil ai nya oleh de wa n pengupahan pr ovi ns i
ata u de wan pe ngu pahan kabupaten/ kot a de nga n
mem pe r ti m bangkan:
a . kes e i m bangan ant ara kepe nt i ngan
Pe ke r ja/Buru h dan Peru s ah aa n; dan
b. pe rban dingan a nt a r a U pah mi ni m um dan
kebut uha n hidup l ayak.
(8) Sela i n pe r tim bangan sebagai m an a dim aksud
pa da aya t (7) , dalam mene nt ukan a dapat
m em pe r t imbangka n fa kt or lai n ya ng rele va n de nga n
kondi s i ket ena gakerj aa n.
(9) Jika nil ai pe nyes uai an U pah mi ni m um seba ga i m ana
di m aks ud pa da a yat (5) le bi h kec il a ta u s ama dengan
0 ( nol) , U pah mi nimum yang a ka n dit et apkan sa ma
denga n ni l ai Upah mi ni m um ta hun berja l an.
( 1 0) Data yang di gu na kan unt uk pe nghit unga n nil ai
penye s uaian Upah mi ni m um se ba ga i m an a di ma ksud
pada a yat (5) be r s um be r dar i le m baga yang
be rw ena ng di bi dang st a t i st ik.
8. Pasal ...
-- 5 of 22 --
SK No 2 6 7 258 A
P R ES I D E N
R EPU BL I K IND O N E S I A
8. Pa sal 26A di hapus .
9. K et ent ua n Pas al 27 ayat (4) di hapus se hingga Pasal 27
ber bunyi seba ga i ber i kut :
Pa sal 27
(1) Gube r nur waj ib m ene t apkan U pah mi nim um
pr ovi nsi s et i ap tahun.
(2) Pene ta pan Upah mi ni m um provi ns i s ebaga i m ana
di m aks ud pa da a yat ( 1) dil akuka n de nga n
penye s uai a n nil ai Upah mi nim um .
( 3) Penghi t ungan pe nyesuai an ni l ai U pah mi nim um
pr ovi ns i di l ak ukan se s uai for mul a pe nghi t ungan
Upa h mi ni m um se ba ga i m an a dim ak sud da l am
P asa l 26 ayat (4) dan penghi t ungan nil a i penyes uai an
Upah mi ni m um se bagai m ana di m aks ud dal am
Pa s al 26 a ya t (5) .
( 4) Dihapus .
10. K e t ent uan Pa s al 28 ayat (3) di hapus sehi ngga Pa s al 28
ber bunyi sebagai be rikut :
P asal 28
(1) Penghi t ungan penyes uaia n ni l ai U pah m i ni m um
pr ovi ns i dil akukan ol eh dewan pengu pahan pr ovi ns i.
(2) H asil pe nghit unga n pe nye s uai an nil a i Upah
m i ni m um pr ovi ns i se ba gaim ana dim aks ud pada
ayat ( 1) di r ekom endasi kan kepa da gube rnur m el a l ui
dina s yang m enye l e nggaraka n uru s an pem erint a han
di bi dang ke t enagaker j aan pr ovi ns i .
(3) Diha pus .
11. K et entuan Pa s al 34 a yat (3) di ha pus da n a ya t (5) Pa sal 34
di ubah se hingga Pas al 34 berbunyi seba gai berikut :
P a s al3 4
( 1) Penet apan U pah mi nimum bagi ka bupaten/ kota
yang te l ah memil i ki Upah mi ni m um ka bupaten/ kota
seba gai mana dim aks ud dalam Pas al 30 a yat ( 2)
huruf b, dil akuka n de ngan pe nye s uaian ni l ai Upah
m i ni m um.
(2) Penghi t ungan .. .
-- 6 of 22 --
SK N o 2 6725 9 A
PRES IDEN
RU EP LB LIK IND O N E SI A
(2 ) Pe ng h itun g a n penye suai a n n il ai Up ah m i n i m um
k a b up a t e n/k ot a dil ak u kan se s uai f o rm u la
pe ng h itun g an Up ah mi n im um se b agai m a n a
di mak s ud da lam Pa s al 2 6 ayat (4 ) dan peng h it ungan
n il ai p enyes uai a n U p a h m inim um se b agai m an a
di mak s ud dal am Pa s a l 26 ayat (5 ).
(3 ) Dih a p us .
(4 ) Pe ngh i t u ngan pen y e suai a n n i lai Up ah m inim um
k ab up ate n/k ot a dil ak u k a n oleh dewa n pe n gup ah a n
k a b up ate n /k ot a .
(5 ) Ha s il p en g h i t un g a n pen y e s uai an n il ai Up ah
m i n im um ka b up at en/k ota se b aga im an a dim ak sud
pad a ayat (2 ) di s amp aika n k e p ad a bupati / w ali k ot a
u nt uk di r e kom end a s i kan k e p a d a gu b e rn ur mel al ui
di n a s yan g m eny el enggar a k a n u ru s an p e meri nt ah an
di bi d an g ket e na ga k erj aan pr ovi n si .
1 2. Kete nt ua n a y a t (1) Pa s al 34 A d i ub a h da n Pas al 34 A
aya t (2) d ihap us seh i ng ga Pas al 34 A b e rb unyi se b a ga i
b eri kut :
Pa s al3 4 A
(1) G ub ern ur d ap at memi nt a sar an da n p e rtim b a n gan
de wan pe ngup ah a n pr ovin si dalam men e t a pk an
U p ah mi ni m um k a b u p a ten/k ota ya n g
dir e kome nd as i k a n ol e h bup ati/w ali k ot a
se b agai m a n a di m ak s ud dal am Pa s al 34 aya t (5 ).
(2) Dih a p us .
1 3. K e te nt ua n a yat (2 ) dan ayat (3 ) Pa s a l 35 diub a h sehin g ga
be r b un yi se b aga i berik ut :
Pas al 35
(1) D ihap us .
(2 ) Up ah min im um k a b up ate n/k ot a d i tet ap k an de ng an
K ep ut us an Gub ern ur d an diumu mkan p a l ing l am ba t
pad a tan g ga l 25 N ove mb er t a h un berja lan .
(3 ) Da la m ha l tan g ga l 25 Novem b e r j atuh pa d a h a r i
Min g gu , h ar i l ib ur n as i o n al, ata u h ari l i b ur r e s m i ,
Upah min i mum k ab up a t en/ k ot a d i t eta p ka n dan
diumumk an o l e h gub ernur a ta u p enj ab at gu b ern ur
1 (s atu) h ar i se t e lah h a r i M ing gu, h ar i l ib ur n as ional ,
at au h ar i libur r esm i .
(4 ) Upah .. .
-- 7 of 22 --
SK No 2 6 7260 A
PR E S ID EN
R E PL B LIK IN D ON E SI A
(4 ) U p a h mi n im um k ab up ate n/k ot a se b aga i m an a
dim a k sud pa d a ayat (2) dan aya t (3 ) b erlaku t e rh itu ng
m ul ai t an gg al 1 Ja n uar i tah un be ri k utn y a .
( 5) Pe la ks anaan k e t en tuan se ba gai m an a di mak s ud pad a
aya t (2 ) dan ayat (3 ) t id ak boleh be rte nt a n g an deng an
k eb i j a k an p engup aha n se b aga im an a dim ak s ud
dal a m P as al 4.
1 4. Set e lah B a gian K et i g a B ab V di t am b a h k an 2 (d ua ) Bagian ,
ya k n i Bagi an Ke emp at da n B agi an Kel i ma sehin gga
b erb uny i se b aga i b e rik ut:
B agi an K e em p at
Up ah M in im um Se ktora l Pr ovinsi
Pas al 35 A
(1) G ub e rn ur w a j i b m ene t a p kan U p a h mini mum
sektora l pr ovi n s i .
(2 ) P e n et a p an Up ah mini mum se ktora l provin s i
dil ak uk an bagi :
a. provins i yan g m emili k i Up ah mi nim um sektoral
p rovins i ; atau
b . pr ovinsi y an g be lum me mili ki Up ah min i mum
sek toral p r ovi nsi .
Pas al 35 B
(1) Up ah m in imum se kt oral provins i seb a ga im a n a
di m ak s ud da l am Pa sal 35 A a yat ( 1 ) di t etapk an oleh
gub e rn ur u ntu k sekt or te rte nt u yan g berlaku di
w il ayah pr ovi ns i be rs an g k u t an.
(2 ) Se k tor terte nt u se b aga im an a di m ak s ud pa d a aya t (1)
di t e t a pk a n de n g an k r i teri a:
a. k a te g ori u s a h a se s ua i k las i fik a s i bak u l a p a n ga n
u s a h a Ind one s ia 5 (li m a) digit ;
b. te rd a p a t l eb ih dar i 1 (s atu) Peru s a h a an p a d a
sek tor y ang be rs an g k utan den g a n sk al a u s ah a
meneng a h cla n/ a tau be sar se suai deng an
ke t e nt uan pera tu r a n perund an g - u nd an gan di
bid an g u sah a m i kr o, k ecil, d an m e ne ngah ; d an
c . m em ili ki k ar ak teri s t i k da n r is i k o k erj a y an g
b erb ed a dari se k tor l a i nnya.
Pas al 35 C ...
-- 8 of 22 --
S K N o 2 6726 1 A
P R E S IDEN
REP L BLIK I ND O NE S I A
P asal 3 5C
( 1 ) B esara n n ilai U p ah m in im um s e k t o ra l p rov insi
s eba g a im an a d i ma ksud da lam P as al 3 5 B aya t ( 1)
dihit ung d engan k e t e nt uan s e b a g a i b eri k ut :
a . nil ai U p a h minim um s ekto ral p rovi n si ha rus
l e b ih tingg i d ar i n ilai U p ah mi nim um pro v insi ;
d a n
b. nil a i U pah min im um s e ktora l pro vi nsi d ihit ung
m enggu nak an form u la s e b a ga i mana dima ksud
d alam P a sal 2 6 ay at ( 4 ) d an n ilai peny esu a i an
U p ah mi nimum s eb a gaim a na dim a k sud da la m
P asal 26 ay at ( 5) .
( 2) Nil ai a p ada n il ai p e ny e sua ia n U p ah minim u m unt u k
U p ah m inimu m s e kto ra l p ro vi nsi d i t en t uk a n o leh
de wa n pe ngupahan p ro vin si .
P a s al 3 5 D
( 1) Gu be rnur me ne t a pka n U p ah min im u m s ekt o ral
p ro vin s i p a da s ek tor tertent u b e rdasar kan
rek om end asi d e w a n pe n gup a han p rovinsi.
( 2) D e wan pe ngup a h a n p ro vinsi m e m b e rik an
re kom enda si k e pad a gubern u r, s et e lah mela kuk an
ta h ap an:
a. i d ent ifik asi dan an alisis m enge n a1 s ekt o r
te rte nt u b erda s a rkan kriteri a s e ba ga i m ana
dim aksud dal am P asal 3 5 B ayat ( 2 ); d an
b . p enghit un gan b esar an n ilai U p ah min im um
sek toral p rovin si s esuai d en gan ket en tu an
s e baga i m ana d i m aksud d a l am P asa l 35C.
( 3 ) S e t e lah me lakuk a n tah ap an s e ba gaim an a d imak su d
pa da ay at ( 2 ) , de wan pe ngup aha n p ro vi n si
me nent uk a n:
a. s e k to r terte n t u; dan
b. be sar a n nil a i U p ah m i nim u m s e k t o ral p ro vin si,
d eng an me m pertim bangka n k o ndisi kelan gs ung an
usah a s e k tor te rte n t u .
( 4 ) Da la m m en e nt u kan s e k tor te rte nt u s eb aga im a na
d im ak sud p a d a a y at ( 3 ) h u ru f a , de wan p engupa h an
p ro vin si mem int a s ar an dan m asu kan ke pa d a
o rgan isasi P e ngusaha da n S e rik a t P e kerj a/ S erik a t
Buru h pad a s e kt or terk ait di provi nsi y ang
be rsan gku t an .
( 5 ) H a sil ...
-- 9 of 22 --
SK N o 2 6 7262 A
PRES I DEN
R E PLBLI K I N DON ES I A
(5 ) H a s il pen en t uan m en gen ai sekt or ter t e n t u dan
be saran n il ai U pah m i ni m u m se k tor a l pr ovi n s i
s ebag aiman a di mak s ud pad a a ya t (3 ) ditu angka n
dal am b en t u k su r a t r ek o m en d asi dan dis am p ai k an
kepada gub er n ur m el al u i di n as y ang
men ye len gg ar a k a n u ru s an pem er i n t ah an d i b id an g
ke t en ag a ker ja an pr ov i n s i .
Pas al 35E
(1) U p a h mi n imu m s ekto r al pr o vi ns i di t et a p k an den gan
Kepu t u s an G uber n u r dan d i u m u mkan pal i ng l am b at
5 (li ma) h ar i s et el ah U pah m i nim u m pr o v i nsi
di t e t a p k an .
( 2 ) Da l am hal ta n gg a l p e n et ap an Upah m i n imum
sektor al pr ov i n si ja tu h pada h ari M inggu, h ari l i bu r
nas i on al, at a u har i l i bu r re s mi , Up ah m i n imum
s ektor al pr ov i ns i d it et apk a n d an d iu mumkan oleh
gub er n u r a t a u pen j abat gub er n ur 1 (satu) h ari
s et elah hari M i nggu , har i li bu r nas ional, a t a u
hari l i b ur r e s m i .
(3) U pah m i n i mu m sek to r al pr ovi n s i s ebaga i mana
d imak s u d pad a a y a t ( 1) dan a y at (2 ) b erlak u te r hi t u ng
m u l ai ta ngga l 1 J anu ari t ah un b e r i ku t nya .
( 4) P e l aks an aa n ket e n tuan s e b ag a i mana d imak s ud pad a
ayat ( 1) dan a y at ( 2) ti d a k bol eh b er ten t an gan
den gan ke b i j ak an pen gup ahan s ebag ai mana
d i mak s u d dal am P a s al 4.
Bagi an Keli ma
U pah Min imu m S ek to r a l Ka b u paten/K o t a
P a s al 3 5 F
( 1) G u b er n u r d apat m e n et apkan Upah m i n imu m
sek to r al kab u p a te n /k o t a .
(2) P e net a p an U pah m i nimu m sektor al ka b up a t en/k o t a
dil ak u k an bag i :
a . ka b u pate n /k ot a ya n g m em iliki U p ah m i n i m u m
s ekt o r a l kab u pa t en/ko t a ; a ta u
b . kab up ate n /k ot a y an g b el um m em ili ki U p ah
m i ni m u m sek tor al ka bu pat e n /k ot a.
P as al 35G . ..
-- 10 of 22 --
SK No 26 726 3 A
P R E S I D E N
RE P LBL I K IND ON E S IA
- 1 1 -
Pas al 3 5G
(l ) U p ah min im um se k t oral k ab upa te n/k ot a
seb aga im a na di m ak s ud da l am Pa sa l 35F a ya t (1)
dit e t ap k a n o leh gu b e rnur u nt uk sektor terte nt u ya n g
be rl ak u di wil ayah k a b up ate n/ k ot a bers an g kut a n .
(2 ) Ketent uan k r i t eri a s e k tor t e rte nt u p ad a U p a h
m i n i m um se ktora l provins i se b a ga i m an a dim ak s ud
dala m Pas al 35 8 a ya t (2 ) be rlaku mut a tis
muta n d i s terh a da p k r it e r i a se ktor te rte nt u p a d a
Up a h m i n imu m sekt oral k a b up aten/ k ot a .
Pas al 3 5 H
(1) Bes ara n n il ai U p ah mi nim um se kt oral
k ab up at e n/k ot a se b aga i m an a dim ak s ud dalam
Pas a l 3 5F a yat (1) dihi t ung de nga n k e t e ntuan seb a gai
beri kut:
a. nil ai Up ah mi n im um se k tora l k a b up ate n/k ota
h a rus l e b i h tin g gi dar i n i lai U p ah min im um
k a b up aten/k ot a; dan
b. nil ai U p ah mi n im um sek toral ka b up ate n /k ot a
di hi t u ng m eng gu n ak a n fo rm ula seb a ga im an a
di m ak s ud dal am Pa s al 26 a yat (4 ) da n n il ai
pen y e s ua i an Up a h min im um seb agai m an a
di m ak sud dala m Pas al 26 aya t (5 ).
(2 ) N il a i a pad a n il ai penye sua i an U p a h mi n i m um u nt u k
U p ah mini mum sektoral k a b up ate n/k ot a di t e nt uk a n
o l e h dew an p e ngu p ah a n k ab up a t e n/k ota.
Pas al 3 51
(1) G ub ern ur m enetapk an U p ah m i n im um se k toral
k ab up a t e n /k ot a p ad a se k tor t e rte nt u be rd a s a r k a n
r ek om e n d as i bup a t i /wa li kota ya n g di usul k an ol e h
dewan pengup ah an kab up at en/k ot a.
(2 ) D ew an p en gu p ah a n k ab up a t en/k ota memb e ri kan
u s ul an k e pa d a bup ati/w al i k ot a u nt uk
di re kom e nd a s i k an ke p a d a gu b ern ur , set e l a h
me l a ku k an ta h ap a n :
a . i d e nt ifi k a s i dan ana li s i s mengena i se ktor
t e rt e n t u berda s a r k an k r it e ri a seb a ga im a n a
dim ak s ud dal a m Pas a l 35 G a yat (2 ); dan
b. pe n g h it u ngan be s ar an n il ai U p a h m ini mum
se k toral ka b up at e n /k ot a sesuai denga n
kete nt uan sebaga im an a di m ak s ud dal a m
Pas a l 35H.
(3 ) Se t e lah .. .
-- 11 of 22 --
SK No 267 264 A
e€
PRE S I DE N
REP UBL IK I NDONE SIA
(3 ) S e t el ah m el akuk an tah ap an seb agaiman a di m ak s ud
pad a a yat ( 2), de w an pe n gup ahan k ab up at en / kota
mene n t u k an :
a . s e k t or ter ten tu ; dan
b. be sar an n il ai U p ah mi n i mum sek t ora l
k ab up at en / kot a,
de n g a n memp e rtimb an g k an k on d i si k el an gsunga n
u sah a s ek tor t erten tu .
(4 ) D al am men e n tu k an sek t or ter tentu seb agaiman a
dim ak s ud pad a a ya t (3 ) h uruf a , d e w an pe n gup ah an
kab u p aten / kota me mi n t a sar an dan mas uk an
k ep ad a or gan i sasi P en gus ah a dan S e ri k at
P ek er ja / S e r i k at Buruh p ad a sek t or t er k ait di
k a b up at en / kot a yan g bersan gk u t an .
(5 ) H as il p en e n tuan mengen ai sek t or ter t en tu dan
bes aran n i l ai U p ah mi n i mu m se k t ora l
kab up at en / kota s e b agai man a di mak sud pad a
a yat (3 ) di tu angk an dalam bentu k s ur a t r ek ome n d as i
dan di us ul k a n k ep ad a b up at i/ wal i k ota un tu k
di r ek omend as ik an k ep ad a gub e rn ur .
P as al 35 J
(1) U p ah mi n i mum s ek tor al k ab up at en / kot a d itet ap k an
de n g an K ep ut u sa n G ub e r n ur dan di um umk an pal i n g
lam b at 5 ( lima) h ari s e tel ah U p ah min i mum
k a b up aten / kota di t eta p k an .
(2 ) D a l am h al tan g ga l pe n e ta p an U pah m i n i mum
sek t oral k a b u p at en / kota j a t u h pad a h ar i Min ggu ,
h ari l i b ur n asi on al, a t au h ari l i b ur resmi , U p ah
m i n i mum s ek t or al pr ovin s i di tetap k an dan
d i um umk an ol eh gub e r n ur a t au pen j a b at gub er n ur
1 (s at u ) h ari setel ah h ari M i n ggu, h ar i li b ur n asi onal,
a t a u h ari li b ur r esmi.
( 3 ) U p ah m i n i mu m sek t or al k ab up at en/ kota
seb agaiman a d i m ak sud pad a a yat (1) d an a yat (2 )
b e r l ak u ter h i tu n g mul ai tan g gal 1 J an uari
ta h un be r i kutn y a .
( 4 ) P el ak san aa n ketentu an se b agai man a di m ak sud
pad a a yat (1) dan a ya t (2 ) tid ak bol eh ber t en tan g an
dengan k eb i j akan pe n gup ah an s e b agaiman a
di m ak su d dalam P a sal 4.
15. K et en tu an . ..
-- 12 of 22 --
S K No 2 67265 A
PRES I DE N
R E PUB LI K I N D ONE SIA
- 1 3 -
15 . K et e n t uan a y a t ( 3 ) P asal 49 d iu ba h s e hin gga be rb u nyi
s e baga i b eri kut :
P asa l49
( 1 ) P e ru saha an yang din yata ka n pailit ata u
d ilikui d a s i berdasa rk an k et ent ua n pe ra tura n
p erund ang-un dang a n , U pah da n h ak l ai n nya y a n g
be lum d ite ri m a oleh P e ke rj a/ B u ru h me rupaka n
ut a ng y a ng d id ah uluk a n p em baya ra n ny a.
( 2) Upah P e ke rj a/ Bu ru h s ebaga i m ana d im a ks u d p ad a
ayat ( 1 ) d id a h ulu ka n p em bay ara nny a s eb e lu m
p em b ayara n kepa d a s e mu a k re dit ur.
( 3 ) H ak l ai nnya dari P e kerj a/ Bu ru h s eba gaim an a
dim aks u d p ad a a ya t ( 1 ) d idahulukan p e m b a yara nny a
a t a s s emua kred it ur te rmasu k kre dit ur p re fere n
k e cuali k epad a para kre ditur pemega ng hak jamin an
ke b endaa n.
1 6 . K e t e nt uan P asal 69 d iu bah s e hin gga b e rbu n yi s ebaga i
b e rikut :
P a sal 69
D ewa n p engu pa ha n terdiri ata s :
a. d ewan pe ngupahan n asional;
b . d ewan p e n gupahan p rovin si; d an
c. d ewa n pengupahan k ab u p aten / k ot a .
17 . Ket e nt uan a ya t ( 1 ) h uru f a P a sal 7 1 diuba h dan s e t e l ah
h u ru f d ayat ( 2 ) d i t am bahk a n 1 ( sa t u) hu ruf yak ni hu ru f e
s erta s et e lah huruf c ayat ( 3 ) d it a mbahk an 1 ( sat u ) hu ru f
yakn i hu ru f d s ehin gg a P asa l 71 berb u nyi s e baga i beri ku t :
P a sal 71
( 1 ) D ewa n p engup ahan nasi ona l b ert ug a s m e m beri k a n
s a ra n d an p e rtimb a n gan ke p a d a P e m eri nt ah Pu sa t
d alam ran gk a:
a. p ene t apa n ke b ij akan p e n gupah an; dan
b. penyusu nan d a n p e n g em b an ga n s ist em
pengup a h an .
( 2) D ewa n pe n gupaha n pro v in si be rtug as mem b erik a n
s aran da n p ertimba nga n kepad a gub ernu r d alam
ra n g ka :
a . p ene t a pa n U pa h m inim u m provinsi;
b . p e net ap an ...
-- 13 of 22 --
SK N o 267 26 6 A
PR E SID EN
R E P LB LIK IND ON ES I A
- 1 4 -
b. pene t a p an U pah m i ni m um k a b up a te n/k ot a ba gi
k a b up aten/ kot a y a ng mengu s u lk an ;
c. penyia p a n bah a n pe ru mus an p eng e m b an g a n
si s te m pe ngu p ah a n ;
d. pene rap a n U p ah m i n im um se rta st ruktu r da n
sk al a U p ah di Pe rus ah a a n pa d a tingka t p r ovins i ;
da n
e . pe net a p an U p ah mi ni m um sektoral pr ovi n si .
(3 ) Dew an pe ngup ah a n k ab up ate n/k ota b e rt ug a s
mem b e r i k an sa r a n dan pert imb an g an k e pa d a
bup at i /wa li k ota dalam r an gk a :
a. pen gus ul an U pah m i n im um ka b up a te n/ k ot a ;
b. pen y ia p an bah an peru m us a n pe ng e m b a n ga n
si ste m pe ngup ah a n ;
c. p en e r a p an U p ah mi n i mum se rt a st ruk tu r d an
skala U p ah di Peru s ah aan pad a tin gk at
k a bup a te n/ k ot a ; dan
d . pengus ul an Up ah mi n im um se ktor a l
k a b up ate n/ k ot a .
Pas a l II
1. Pa d a saa t Pe ra tur a n Pe merin tah i ni m ul ai berl ak u:
a . Up ah m i ni m um p r ovi n si Tah un 20 2 6 da n
U pa h min im um se k t or al provin si Ta h un 20 2 6
di t et a p k an de n g an K e p utus an G ub e rn ur da n
dium um ka n pali ng l a m bat pad a ta n ggal
24 De s e mb e r 20 2 5 ;
b. Up a h mi ni m um k ab up aten/k ot a T ahun 2026 dan
U p a h m i n im um s e kt oral k a b up aten/k ot a
T ah un 2 02 6 di t etap k an deng an K e p ut us a n G ub e m ur
da n di um um k a n paling l am b at pa d a tan gg al
24 D e s e m b er 20 2 5 ;
c . Up ah m i n im um provin si Ta h un 202 6,
Up a h mi n im um sek tor al pr ovin s i Ta h un 2 02 6,
U p ah mi ni m um k a b up ate n/ k ota T ah un 20 2 6, dan
Up ah m i ni m um se k t or al k a b up ate n/ k ot a
T ah un 202 6 seb a gaim a n a di mak s ud dalam huruf a
da n h uru f b berl ak u te rh it ung m ul a i ta n g gal
1 Jan ua r i tah un 20 2 6 ; dan
d . Pe lak s a n a a n k et ent uan seb agai m ana dim ak s ud
dal am h uruf a d an h uru f b t id ak boleh be rt e nt an g an
de ngan keb i j a k an pe ngup ah a n se ba gai m a n a
dimak s ud dal am Pas a l 4.
2. P e ra turan Pem eri n t a h i ni m ulai berl ak u pa d a ta nggal
di und an gk a n .
A gar ...
-- 14 of 22 --
PR ES ID E N
R E PL B LIK IND ON ESIA
- 1 5 -
A gar s etia p oran g m en getah u in y a, m em e ri n ta h k an
p en gu n d an g an P eratu ran Pem e rin tah m t de n gan
pen em p a tann y a dal a m L em b ar an N e g ar a R ep u b li k I n d on e sia .
D i tetap k a n di J ak a r ta
pa d a t an gg al 1 7 D e se m b e r 20 2 5
PR ES ID E N R EPUB LIK I NDON ESIA,
tt d .
PRA BOWO S U B IAN T O
D i u n d a n g k an di J ak art a
p a d a t an ggal 1 7 De se m b e r 20 2 5
ME N T ER! S E KR E TAR IS NE GA RA
RE PU B LIK I N DON E SIA,
tt d .
P RA SE T Y O H AD I
L E MB A RAN NE GA RA RE P UB L I K I N DON E SI A T AH UN 20 2 5 NOM O R 1 8 7
S K N o 267 267 A
-- 15 of 22 --
P R E S I DEN
RE P U B L IK IND ONESI A
PEN JE LA S AN
A T A S
P E RA TU RAN PEMERI N T A H R EPU BLI K IN D ON E SI A
N O MO R 49 TA H U N 2 0 2 5
TEN T A N G
P E RU BA H A N K E DUA A TA S P ERA TU RAN PEMERI N TA H
N O MOR 3 6 T A H UN 2 02 1 T EN TA N G P EN G UP A HAN
I. U MU M
Pe me r in tah Pu s at m e netap k an keb i jak a n pengup a h a n seb a gai saJa h
sat u u p aya u nt uk mewuj ud k a n ha k P e k e rj a/ Buruh a t a s pe nghi d up a n ya n g
l aya k bagi kem anus ia an. Selai n it u k e b i ja k an pe ngup aha n bertu ju an
u n t uk me wuj u d kan hub unga n in d us t ria l ya n g h arm oni s , di n a m i s , dan
be r k e adil an. D engan adan ya Pu t us a n Mah k amah K on s ti tu s i
N om or 168 /P U U -XX I /20 2 3 , Pe m e r in tah Pu s at h a ru s me nyesuaik a n
be b er a p a k e te ntuan pe ngu p ah an kh us us n ya ya n g te r k a it denga n U p ah
m i n imum , pe ran dew a n pe ngup ah a n , ser ta st ru kt ur da n sk a l a U p ah .
Pa d a das ar n ya pe ne tap an U pa h mi n i m um di ara h k an menuj u t ingk at
pengh id up a n yan g laya k bagi P e ke rja /Buruh dan ke l uarga n ya, o le h
kar ena n y a penye sua ia n ind e k s te r te nt u yan g dis i mb olk a n de n gan a pad a
for mula pe ngh it u nga n U p a h mi n i mum h aru s m emp e r t i mb a n gk an
ke b utu han h id up l ayak bagi P e k e r ja / Buruh dan ke l uarga n ya. I nd ek s
t er te n t u te r se b ut m e nja di in st ru me n pent in g u ntuk mema sti ka n bah wa
pene t a pa n U p ah m inimum t i d ak ha n ya me m p er ti mb an gk a n asp e k
e kon om i mak ro, t e tap i j uga me nj ami n pe me nuhan st and a r ke hi d up an ya n g
la yak .
D ala m pe ru mus a n keb i j ak a n p engu p a h a n yan g dil ak uk an o leh
Pem e r in ta h Pu sat ju ga pe rlu dit in gk a tk a n ket er li b atan dari de wan
pe ngup a h an daer a h ya n g di da l a m nya te r da pat un s ur pe m e r i n ta h da e r a h ,
se hi ngga ke b i j ak an pe ngup ah an ya n g dit e t a pkan ben a r- be na r m e m e nuh i
ras a ke ad il an bagi se luruh P ek e r ja/Bur u h dan P e ngu s ah a se s uai de n ga n
ko nd i si sosiaJ e ko n om i di mas in g-m as in g da e ra h .
P e r a turan P e me r intah in i j u ga u n tuk m emb e r ik a n fleks i b ili t a s da n
pe ngh a rgaan t er h a d ap sekt o r yan g m e mili k i prod uk t i vit as , ki n er ja , dan
ke m am p uan u sah a yan g leb i h tin g gi, t e r m a s uk dari a s p e k karak teris ti k
dan ri s i k o ke r ja yan g berb e d a se hin gga Pe ke rj a /Bur uh di se kt or t er seb ut
dap at me m p e r o le h U p ah ya n g le b i h ba ik. Selain a s p e k-asp ek t er s e b ut ,
pe n yu s unan st ruk tur da n sk ala U p a h j u ga m e nj a di bagian pe nt i n g dari
keb ij a k an ...
SK N o 2 6 72 6 8 A
-- 16 of 22 --
P R E SID E N
REP LBLIK I N DONE S I A
k e b ijaka n p en gu paha n y ang b er kea d i lan. St ruk tur d an s k al a Upah
m eru p akan p edo man b agi P e rus aha an d alam m en e t a pk an besaran Upah
be r da s arkan k e m a mpu a n Pe rus ahaa n d an pr odu k ti v i t a s k er j a, den g an
mem per ha ti ka n g o l ong a n, j a b ata n , m a sa k er ja , p e n didik an, d a n
k o mpe t en si P e k er j a /B uru h. P ene r a pan s t ru k t u r dan s k a la Upa h y an g
ob j ek ti f dan t r a n s pa r a n d i h ara pk an d a pa t m en do r on g p e n in g k a t an
pr odu k t iv i t a s, m e n c ipt akan ikl i m ker ja y a n g k o n du si f, ser t a m e mi n im a l kan
k esen j a n g a n Up ah d i d a l am P e ru sah aan .
B e r da s arka n h al - ha l t e r seb ut d i a t as , perlu d il akuk a n p erubahan
t e r h a dap s eb a g ian k ete n t u a n y an g a d a d al a m P er a t u r a n P e m er i n ta h
No mo r 36 Ta hu n 2 0 21 t en t a n g P e n gu pa han se b a g a i mana te l a h diub ah
den g an Pera tu r an Pe m e r i n t ah N o m or 5 1 T ahun 2 0 23 t e n t a n g P e r u ba h an
a t as Pe r a tur a n P e mer in t ah No m or 36 T a hu n 2 0 2 1 t e n t ang Pe n gu pahan .
P e ru ba han in i dimaksudk an u n t u k m e m p er ku at p el a ks ana an k e bi j a ka n
pengu p a ha n y ang re sp o n sif te r h a da p perk em ba ng a n e k on o m i dan huk u m,
s ek al i gus me m a st i k a n p em en u h an hak P eker ja/Bu ru h a ta s p e ng hi du pan
ya n g la y ak, s er t a men ci p t a kan h u bun g a n in dus t ria l yan g b er ke adil a n ,
hanno ni s, d an b e r ke lanjutan .
P e ru bahan p o k ok da lam k e t e n t u an Up a h mi n i mum d alam Pe r a tu ran
Pemer in t ah i n i an tara lai n t e r kait d en g an i n dek s t e rt en tu p a da fo r mu la
p eng h i t u n g a n Upa h m i n i mu m, p e n a m ba h an j enis Up a h mi n i m um y ai t u
Up a h m i n i mum se k t or al , k e t e rl i b a ta n d e wan p engup a h a n d ae r ah d al a m
penet apa n k e b i jak a n p en gu paha n, s er ta op t i ma li sas i fu n g si s trukt u r d a n
s k al a Up ah.
II . PA SAL D EMI PA S AL
P a sal l
A ngk a 1
P as al 2
A y at ( 1 )
Yan g dimaksud d e n g an " p en g h i du pa n y a n g l a y ak b a g i
k e m a n usi a an t e r mas uk p eng h a si l a n ya n g m em e nu h i
p en g hi du pa n y a n g m e ru pa k an juml ah p e nerima an a t a u
pe n d a pa t a n P e k er j a / B u ru h d a ri h as il p ek er j a ann ya
se h i n g ga m ampu mem e n uh i ke but uh an h idu p
P e k e r j a/ Bu ru h d an k elua r ga n y a s e ca ra w aja r y a n g
m eli put i m a kan an dan mi n uman, s a n dang,
pe r u ma h an, p en d i di k an, k e seh at a n , re k re asi , d an
jam i n an hari t u a.
A y a t ( 2 )
Yan g d i mak sud de n g an " m e m per ole h p e r laku an y a n g
s a ma " ada l ah P e n gu s aha da l a m m e n e r apk a n s i s te m
pengu pa ha n t an p a m em bed a kan jen i s k e la mi n , s uk u,
r as, agama, w arna k u li t , da n a li r an p oli t i k.
A y a t (3) .. .
SK No 2 67 2 69 A
-- 17 of 22 --
P R ES ID E N
RE P LB L I K I N D O N E S I A
Ay at (3)
Yan g d imaksud d eng an " pe ke rja an y an g sa m a nilain y a
a d alah p e k e rj a an yang bo bo tn y a s am a diuku r da r i
a ntar a l ai n k o mp e te n si, r isiko k e rja , d an tan g gun g
ja wab d alam sa tu P e rusahaan.
A ngka 2
P asal 4
A y at (1 )
C ukup jelas.
A y at (l a)
Y ang dim ak sud d en g an " dewan p engu paha n"
me nca ku p de wan p e n gupahan n a sio n al, dewan
p e n gup ah an pr o vin si, d an d e wan p engup ah a n
k abup ate n / ko ta.
A y at (2 )
C u ku p jelas.
A y at (3)
Cu ku p jela s.
A ngka 3
Pasal 5
C u kup jelas.
Angk a 4
P asal 6
Ayat (1)
Cuku p jelas.
Ayat (2)
Huruf a
Cuk u p jelas.
Hu ruf b
Y an g d im ak sud d e ng an "P e n da patan no n - Upah "
ad a lah p e n eri m aan P e ke rj a /Buruh dari P e n gusah a
da lam b e n tu k uang untu k p e men uha n ke but u h an
k e a g amaan, me m o tiv asi pe ning k at an p roduk t ivitas,
a tau p e n in g katan k e se ja hte raan P e k e rj a / B u ruh
d a n ke luar gany a.
A ng k a 5
P asal 21
Ay at (1 )
Y an g d imaksu d den g an " g olon g an, ja bat an, masa
k e rj a , p e nd idikan, d a n k om pe te n si" m e rup ak an b ag ian
da ri fak t or-fa k t o r y ang digu na k an u n tuk
m e mp ert im ban gkan nilai d a n b ob ot d alam se tia p
ja ba tan ( c omp e n sa ble fac tors ).
A y at (2 ) . ..
SK No 267 27 0 A
-- 18 of 22 --
P R ES I D EN
RE PUBL I K I ND O N E S I A
A ya t ( 2)
C uku p jela s .
A yat ( 3)
C uku p je la s .
A n g ka 6
P a s al 25
Cuku p jela s .
A n gka 7
P as al26
A y at( l)
Cuku p je la s .
A y a t ( 2)
C uku p jel a s .
A y a t ( 3)
Y a ng d imaks ud d engan "k e b u t u h an hi dup la y ak"
m eru paka n s tandar keb u tu h a n s eo ra n g P e k e rj a /B uru h
d an ke lua rg a nya d ala m 1 (s atu ) b ula n un t u k d apat
hidup la y ak.
A y a t ( 4)
Y a ng d imaks u d d en ga n " U M@ en" adala h U p ah mi n imum
y ang a k a n d i tetapk a n.
Y a ng di ma k s ud d e n gan "U M " a dala h U p a h mi n i mum
ta hun b erjalan.
Y a ng d i ma ks u d d e ngan "N il a i P e nye sua i an U M e n"
adal ah nil ai p enye s ua ian U p a h mi n i mum y a n g aka n
d i t e tapk an.
A y a t (5)
Y a ng d ima ks u d d e n gan "i n fla s i" a da l ah i n fla s i p ro v i ns i
ya ng d ih it u n g d ar i p eru bahan ind ek s ha rg a k o ns um en
pe ri o de S e pte mber t a hun b erj a la n t erhadap i n de k s
ha rg a ko n s u me n p erio de S e p temb er ta hun s e b el u mn ya
( d a la m p e rs en ) .
Y a n g di ma ks ud d e n gan "P E" adalah p ertu mbuh a n
ek o n omi y ait u :
a . ba gi p ro v in si , d ih it u n g d ari peru b a h an pro duk
d o mes ti k reg io n a l b ru to ha rg a ko n s t an p ro v i n s i
ku ar t a l I , k u artal II , kua r ta l III ta hun b e r jala n , d a n
ku ar t a l IV pa da t ah un s ebe lum n ya te rh ada p pro d uk
do me s tik r egio n al b ru t o har g a ko n s t an p ro v in s i
ku ar ta l I , ku art a l II, k u a rt al III t a hun s e b e lu mnya ,
d a n k u ar ta l IV p a da 2 (du a) t a hun s e bel umn ya
(da l a m p ers en ) ; d a n
b. b a g i . ..
S K N o 2 672 71 A
-- 19 of 22 --
PR E SID EN
R EPLBL IK I NDON ES I A
b . b agi k a bu paten / kot a , d ihitu n g dari pe rubahan
pr o duk d omestik r eg ion al bru to harg a k o nsta n
k a bu paten/ ko ta ta h u n seb e lumnya ter hadap
pr o duk do me stik r eg io n a l bru to harg a k onsta n
k a bu p a te n / ko ta 2 ( du a) ta hu n se b elu mny a ( dalam
p e r s e n).
Aya t (6)
Cuk up je las .
A ya t ( 7)
Cu k up je las .
Ay a t (8)
Cu kup je las .
Aya t (9 )
Cuk up je las .
Aya t (1 0)
Cuk up je las .
Ang k a 8
P a sal26 A
Dih apus .
Angk a 9
Pa s a l27
Cuk up jelas .
An g ka 10
Pa s al 28
Cuk up je las.
An g ka 11
P a s al3 4
Cuk up je las .
Angka 1 2
P a s al 3 4A
Cuk up jel a s .
An g ka 1 3
P a s al 35
Cu kup je las .
An g ka 14
P a s al 3 5A
C ukup jelas .
P a s al 3 5 B. . .
SK No 2 6 7272 A
-- 20 of 22 --
SK N o 26 7 2 78 A
P RE S I D E N
REP LB LIK INDO NE SI A
P a sal 35 B
Ay at (1)
C uk up j cl a s.
Ay a t ( 2 )
Huruf a
Cuk up j elas.
Hu r u f b
Cuk up j elas.
H uruf c
Y a n g dima ksud de ng an "memi liki kar a k t cr i st ik dan
risi k o ker ja yan g be rb e d a da ri s e ktor l a inny a"
ad a la h pa d a s ektor t e rseb ut terd apat tu ntut a n
p ek er j a a n yan g leb ih be ra t atau s p esi al isa si yang
diper l uk an pad a s ek to r ya n g b e r san g k ut a n
den g a n m e mp erti m bangk a n per atu r a n p erund ang -
u n d ang an m e ng en ai ti ngk a t ris i k o kece laka a n k er j a
da n / a t au per atura n perun d a n g - und a ng a n di
bi d a n g p er i zin an b e ru sa h a ber b a sis risik o.
Pa sa l 35 C
Cuku p j ela s
Pasal 35 D
C uk up j el a s.
P a sal 35 E
C uku p j elas .
P a sal 35 F
C ukup jela s.
P asa l 35 G
C uku p jel as.
P a sal 35 H
C uku p jela s .
Pa sal 35 I
Cuk up jelas.
P a sal 35
C uk up jel a s.
Ang k a 1 5 .
-- 21 of 22 --
PE SIDE N
R E P U BL IK I NDO NES I A
Ang ka 15
Pa s al 49
Ayat (1)
Ya ng di maksud de n gan "hak l ainnya" anta r a la i n Upah
ke r ja lem bur , t u nj angan hari r a ya, uan g pe s an gon,
ua ng penghar gaa n m as a ke rja , uang p e nggant ian hak,
dan uang kom pe ns asi.
Ayat ( 2)
C ukup je l a s.
A ya t (3)
Cukup j e l as.
A ngka 16
Pa sa l 69
Cukup jel a s .
Angka 17
Pasal 71
Ayat (1 )
Dala m r angk a m e m be rikan s a r an d an pe r t im ba nga n
ke p ada Pe m erinta h Pu s a t , de w an p e ngupah a n na sion a l
dap at m el akukan be rbagai ke gi a ta n ant ar a lain ka jian,
anali s i s , koordinasi, da n ke rj a sam a dengan pi ha k
te rkait .
A yat (2)
D a l am rangka m e m b e rikan s a r an d a n p e r t i m ba nga n
kepada gub e r nu r , dewan pe ngupaha n pro vi nsi da pat
m e lakuka n b e rbag ai ke gi at an a nta ra lain kaji an ,
a na lis is, koor d i na si, da n ke rja sama dengan pi h a k
t e rkait .
A yat (3)
Dalam r an gka m em be r i ka n s ar an dan pert im ba nga n
ke pada bupa ti /wal i k ot a , d e w an p engupaha n
ka bupa t e n/kot a dap at m elakukan be r ba gai ke gi ata n
antara l a in ka jian, a na l is i s , k oordin asi , dan ke rj a s a ma
de nga n pi ha k te rkai t.
Pas a l II
Cuk up j e las.
TA MBAHAN L E MBAR AN NEGAR A R EP U BLIK I N D O N ES I A N O M OR 7 1 4 8
SK No 2 67279 A
-- 22 of 22 --For compliance and dispute work, cite the original Indonesian text directly.
Peraturan Pemerintah (PP) Nomor 49 Tahun 2025 tentang Perubahan Kedua Atas Peraturan Pemerintah Nomor 36 Tahun 2021 tentang Pengupahan
tentang KETENAGAKERJAAN
Emerhub is a licensed corporate-services provider in Indonesia. We handle PT PMA setup, OSS NIB application, sector-specific permits, LKPM filing, and the full compliance stack triggered by PP 49/2025. Get an exact quote for your specific situation.
Citation formats for legal briefs, academic papers, or journalism.
Pasal 49 states that unpaid wages must be prioritized in bankruptcy proceedings, ensuring workers' rights are protected.
Pasal 71 outlines the responsibilities of wage councils in advising the government on wage policies and ensuring fair labor practices.